Een gunningsbeslissing waar je het niet mee eens bent, hoef je niet te aanvaarden. Het Belgische recht biedt een krachtig rechtsbeschermingsmechanisme via de Raad van State. De combinatie van de verplichte standstill-periode en de schorsingsprocedure bij uiterst dringende noodzakelijkheid maakt het mogelijk om een onrechtmatige gunning tegen te houden vóór het contract wordt gesloten.
De standstill-periode
¿Qué es?
Na de mededeling van de gemotiveerde gunningsbeslissing aan de niet-gekozen inschrijvers geldt een verplichte wachttermijn (standstill) van minstens 15 dagen. Tijdens deze periode mag de aanbesteder het contract niet sluiten.
De standstill-termijn vangt aan op de dag volgend op de dag waarop de gunningsbeslissing is verzonden. Bij verzending per fax of e-mail: de dag na verzending. Bij verzending per brief: de dag na ontvangst (of na het verstrijken van de gebruikelijke postbedeling).
Objetivo
De standstill geeft niet-gekozen inschrijvers de tijd om:
- De motivering te bestuderen.
- Eventueel aanvullende motivering op te vragen.
- Een advocaat te raadplegen.
- Een schorsingsprocedure in te leiden bij de Raad van State.
Wanneer geldt geen standstill?
Er is geen standstill-verplichting bij:
- Opdrachten onder de Europese drempel waarvoor geen Europese bekendmaking vereist is (tenzij de wet of het bestek anders bepaalt).
- Opdrachten gegund via een raamovereenkomst zonder heropening van de mededinging.
- Gevallen van dwingende spoed.
De schorsingsprocedure
Vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid (UDN)
Dit is het meest gebruikte rechtsmiddel bij overheidsopdrachten. De niet-gekozen inschrijver vraagt de Raad van State om de uitvoering van de gunningsbeslissing te schorsen.
De procedure bij UDN is snel: de zitting vindt doorgaans plaats binnen enkele dagen tot twee weken na het indienen van het verzoekschrift. Er is geen vereiste van een voorafgaand administratief beroep.
Voorwaarden voor schorsing
De verzoeker moet drie elementen aantonen:
1. Uiterst dringende noodzakelijkheid. Het risico dat de sluiting van het contract een ernstig en moeilijk te herstellen nadeel veroorzaakt. In de praktijk is dit voornamelijk het feit dat het contract dreigt gesloten te worden — wat het beroep nutteloos zou maken.
2. Ernstige middelen. De verzoeker moet minstens één middel aanvoeren dat op het eerste gezicht ernstig is — een schending van de aanbestedingsregels die, indien bewezen, tot nietigverklaring zou leiden. Veelvoorkomende middelen:
- Schending van het gelijkheidsbeginsel of transparantiebeginsel.
- Ontoereikende motivering van de gunningsbeslissing.
- Onjuiste toepassing van de gunningscriteria.
- Niet-naleving van de selectiecriteria.
- Procedurefouten (bijvoorbeeld geen prijsonderzoek bij abnormale prijs).
3. Belangenafweging. De Raad weegt het belang van de verzoeker af tegen het algemeen belang en het belang van de gekozen inschrijver. Als de schorsing onevenredige gevolgen heeft (bijvoorbeeld bij een kritische overheidsdienst), kan de Raad de vordering afwijzen ondanks ernstige middelen.
Gevolgen van een schorsing
Als de Raad van State de schorsing uitspreekt, mag de aanbesteder het contract niet sluiten. De aanbesteder heeft dan twee opties:
- De gunningsbeslissing intrekken en een nieuwe, correcte beslissing nemen.
- De procedure voortzetten naar de bodemprocedure (vernietiging), met het risico op definitieve nietigverklaring.
In de praktijk trekt de aanbesteder de beslissing meestal in en herbegint (geheel of gedeeltelijk) de evaluatie.
De nietigverklaringsprocedure
Annulatieberoep (ten gronde)
Naast de schorsingsprocedure kan de niet-gekozen inschrijver een beroep tot nietigverklaring instellen. Dit is een bodemprocedure die doorgaans 6 tot 18 maanden duurt.
De Raad van State vernietigt de gunningsbeslissing als hij vaststelt dat de aanbesteder het recht heeft geschonden — dezelfde gronden als bij de schorsing, maar nu definitief beoordeeld.
Gevolgen van nietigverklaring
Als de gunningsbeslissing wordt vernietigd nadat het contract al is gesloten, ontstaat een complexe situatie. De vernietiging werkt in principe terug (ex tunc), maar de aanbesteder kan niet altijd terug naar de beginsituatie. De wet voorziet in de mogelijkheid van schadevergoeding als alternatief.
Schadevergoeding
Een niet-gekozen inschrijver die kan aantonen dat hij de opdracht had moeten krijgen, kan bij de burgerlijke rechter een schadevergoeding vorderen. Dit omvat:
- Gederfde winst. De winst die de inschrijver zou hebben gerealiseerd bij uitvoering van de opdracht.
- Kosten van deelname. De kosten voor het opstellen van de offerte (in uitzonderlijke gevallen).
De bewijslast ligt bij de verzoeker: hij moet aantonen dat hij zonder de onrechtmatigheid de opdracht had gekregen.
Praktische tijdlijn
| Moment | Acción |
|---|---|
| Dag 0 | Ontvangst gunningsbeslissing |
| Dag 1-5 | Analyse motivering, eventueel verzoek om nadere motivering |
| Dag 5-10 | Raadpleging advocaat, beoordeling kansen |
| Dag 10-14 | Beslissing beroep, voorbereiding verzoekschrift |
| Dag 15 | Einde standstill — verzoekschrift moet bij voorkeur vóór deze datum zijn ingediend |
| Dag 15-25 | Zitting bij de Raad van State (UDN) |
| Dag 25-30 | Arrest (schorsing of afwijzing) |
Tips voor de inschrijver
Bewaar je dossier. Houd een kopie van je offerte, de opdrachtdocumenten, alle correspondentie en de gunningsbeslissing. Dit is je bewijsdossier.
Kies een gespecialiseerde advocaat. Overheidsopdrachtenrecht is een specialisme. Een advocaat met ervaring bij de Raad van State kent de jurisprudentie en de verwachtingen van de auditeur.